Авантуры Пранціша Вырвіча, маршалка менскага

Полацкі аптэкар пазбягаў глядзець менскаму маршалку ў вочы і падазрона кусаў вусны, нібыта каб стрымаць рогат. Пранціш абапёрся аб мармуровыя парэнчы веранды, нядаўна аздобленай на рымскі манер, нават з чатырма калонамі, i яшчэ раз з гонарам агледзеў прадмет, які выклікаў непаважлівую заўвагу госця. На раўнютка падстрыжанай траўцы бялела дзіўнаватая канструкцыя з паўдугаў, замацаваных на рабрыстым касцяку... Так і мрояцца салёныя хвалі, гайданка і напнуты ветразь...

Цалкам здабыць кіта не атрымалася, але Пранціш Вырвіч герба Гіпацэнтаўр ніколі не змірыцца з прыкрай паразай і невыкананнем шляхецкага слова. Пастараўся — і вось, з Рыгі прывезлі. Скабы і частка хрыбетніка. Хвост і галаву, мусіць, увішныя купцы прадалі яшчэ якім аматарам дзівосаў. А Вырвіч, калі ўжо дакляраваў у Вільні, што дзеці ягоныя будуць коўзацца ля дома на кітовых костках, значыць хоць трэсне, а спраўдзіць.

Дзеткі, праўда, неяк не дужа ацанілі... Падзівіліся, памацалі... Паўлючок і праўда палазіў, паскакаў па костках цуд-рыбы, а Касечка адмовілася. Шкада дачушцы стала той безгаловай і бясхвостай рыбіны. Нічога, старэйшы, Яначка, на вакацыі вернецца — дакладна ўзрадуецца...

— Мо і праўда прыбраць? — асцярожна спытала Дамініка, беручы мужа пад руку і тулячыся да ягонага надзейнага пляча. — Прыслуга дасюль лякаецца... А Ясючок паціху па кавалачку адпілоўвае ды нешта майструе... Пакаёўка грабеньчык, падораны ім, паказала, ад якога нібыта валасы гусцеюць.

Добра, што падробных рамфеяў змагар з нечысцю не нарабіў.

Пранціш абняў жонку, не адводзячы гордага пагляду ад кіта: шляхціц сказаў — шляхціц зрабіў!

— А ў каго ў павеце яшчэ такая прыкраса ёсць? Ды ва ўсёй Беларусі ні ў кога няма! Ну хіба... пазалаціць гэтыя скабы, каб не так страшна выглядала? Ці... срэбнай фарбай прайсціся?

Давыд побач заперхаўся, а Дамініка ласкава, але цвёрда пацягнула Вырвіча ў дом:

— Hi залаціць, ні серабрыць мы гэты шкілет не будзем, Франця. I хопіць на сёння, налюбаваліся, яшчэ прысніцца, барані божа. Пайшлі гарбату піць. Дзеці, за мной!

У гасцёўні звыкла пахла свежай фарбай — зноў Дамініка нешта малявала. Хаця чаму нешта — сцэну з новага рамана Пранціша Вырвіча! Ну, па праўдзе, новага і пакуль адзінага. Дамініка чытала рукапіс i плакала. Двойчы. Адзін раз, здаецца, ад смеху.

Потым хадзіла засмучоная, думала... А калі спаць клаліся, пасля вячэрніх малітваў, прызналася:

— Ці такая табе жонка патрэбная была, Пранціш? Я ж у вашых прыгодах аніяк не задзейнічаная... Сяджу, Пенелопа такая, чакаю авантурніка свайго са смяротна небяспечных вандровак... Вунь і ў нашага доктара жонка з ім небяспекі падзяляе, і ў пана Агалінскага сужэнка, калі што, з’явіцца выручаць яго верхам на кані і з шабляю ў руках... У Кунігундах і Клітэмнестрах твайго рамана я ix якраз пазнаю. А мяне і ў раман не ўставіш.

У Вырвіча тады ажно сэрца зайшлося ад пяшчоты і віны. Перацалаваў тонкія пальчыкі, з якіх сям-там не адмылася фарба, пагладзіў цёмны шоўк валасоў, запэўніў, што ў чалавека павінна быць у жыцці нешта такое дарагое, што належыць толькі яму... Што ён не пажадае аддаваць чужым вачам і чужым меркаванням. Любая жоначка — не раман, а ягонае жыццё... Ну нешта такое наплёў. Здаецца, супакоіў.

Бо ў рамане сапраўды хапала жарсцяў. Вырвіч сваіх герояў не шкадаваў: то ў бойку іх, то ў вязніцу... Хіба з уласнай жоначкай-разумніцай так можна?

Яна ж нават шкілет кіта пад вокнамі яму даравала. Дзе яшчэ такую знойдзеш...

Давыд асцярожна ўсеўся на венецыянскае крэсла, расправіўшы фалды фрака... Гэтак хутка давядзецца яшчэ і адмысловыя крэслы купляць, са спінкай наперадзе, каб хвастам навамоднай адзежы зручна было.

— Думаю аптэку ў Менску зачыніць, — меланхалічна паведаміў Давыд.

— Гэта яшчэ чаму? — здзівіўся Пранціш.

Хоць з ваяводам менскім панам Адамам Хмарам адносіны ў маршалка так і не наладзіліся, на месца кашталяна прыйшоў малады Шыман Забэла — ягоны дзядзька, цёзка Шыман Забэла, страціўшы зрок, перадаў пляменніку пасаду. З тым малодшым Забэлам Пранціш не раз і чарку куляў, і ў валцы пару разоў побач шаблямі махалі... Праўдзівы шляхцюк.

— Ды ўсё праз пастанаўленне пра рамеснікаў... — паморшчыўся Давыд. — З чаго фармацэўтаў прыроўніваюць да злотнікаў ды гарбароў? Падаткі нявыгадныя... I не разумею: чаму мы павінны імператарскіх указаў пільнавацца? Яшчэ ж не ў Расійскай імперыі

— Не спяшайся, Давыд, — супакоіў Вырвіч. — Кожны закон як дом: ёсць дзверы, ёсць вокны, якімі можна, як дзвярыма, скарыстацца, калі спрытны... Пагавару пра тваю аптэку... Ты вось распавядзі, як там старэйшыя Лёднікі? Ад Бутрыма месяц ні вестачкі, ні цыдулачкі.

Давыд смешна зморшчыў доўгі нос.

— Пан Баўтрамей мудры. Такі мудры, што заўсёды знойдзе сабе праблемаў. У Віленскай школе зноў дыспут збіралі наконт прапанаваных ім рэформаў у практыцы будучых медыкусаў. Адзін прафесар проста пасярод слоўнай баталіі з сардэчным прыступам зваліўся, пан Баўтрамей яго ратаваў. Адратаваў, а потым зноў дыскусію працягнуў. Паны прафесары здаліся, бо зразумелі, што, пакуль не пагодзяцца, да стала і цёплых ложкаў не дабяруцца.