Авантуры Пранціша Вырвіча, маршалка менскага

Вырвіч засмяяўся... Чорны Доктар — ён такі. У Віленскай акадэміі, ператворанай у галоўную школу Вялікага Княства Літоўскага, Бутрым зноў ачоліў медычны факультэт, а таксама шпіталь пры ім. Прыдумаў новы спосаб літатаміі (выдалення камянёў, што ўтвараюцца ў арганізме чалавека) і зрабіў ужо некалькі ўдалых аперацый пад няспыннае абвінавачванне калегамі ў шалберстве — усе ж ведаюць, што камяні тыя трэба лячыць не рэжучы, а праграваючы пацыента ды спадзеючыся на дапамогу святога Ліборыюса фон Падэрборна, а не схізматыка Чорнага Доктара...

А яшчэ прафесар Лёднік аб’явіў сапраўдную вайну моднаму сродку — дыяскарыдыуму, які нават немаўлятам прапісваюць для супакаення... А сродак гэты, між іншым, самім Хіеронімусам Фраскаторыюсам з Вероны прыдуманы, усе інгрэдыенты правераныя: опіум, гуміярабік, белая гліна. камедзь, карыца, белы перац... «Не, — кажа Чорны Доктар, — шкодна!» Блюзнер... Ну і багіні са страшным імем Гігіена працягваў упарта служыць, і ўсё новыя і новыя ахвяры ёй прыцягваў... Уздумаў корчмы інспектаваць, каб посуд быў памыты, каб ложкі персідскім парашком перасыпалі... Добра, што сам па корчмах не блытаўся — далібог, падлілі б дзе-небудзь атруту ў піва. Ці ў які квас, бо доктар жа прыемных шляхецкіх напояў не ўжывае.

Але і мніхам яму стаць не лёс у бліжэйшыя гады, як высветлілася.

Пакаёўка Адэлька прынесла на падносе кубачкі і імбрык з сапраўдным чаем, з Кітая прывезеным. Зачапілася зацікаўленым позіркам за Давыдавы камізэлькі, хвастаты камзол і за самога Давыда, чарнавокага ды ўсмешлівага. Аптэкар падміргнуў, дзеўка зачырванелася і збегла, дробненька пастукваючы абцасікамі. Дамініка дакорліва паківала галавой — нашто дзяўчыну збянтэжыў? — і пацікавілася:

— А як пан Баўтрамей перажывае з’яўленне яшчэ аднаго спадчынніка?

Давыд зноў усміхнуўся:

— Вы часта бачылі, каб доктар Баўтрамей Лёднік чырванеў ды губляўся, як студэнт на нявывучаным іспыце? Ніколі не бачылі? А мне вось давялося. I рады, і вінаваты, і баіцца, і шчаслівы... Вакол пані Галены круціўся ўвесь час, як навязаны, і быццам першы раз з цяжарнымі, парадзіхамі і немаўлятамі справу мае... Аж рукі трасуцца. Сафійка ўсё на сябе ўзяла.

Дамініка ўхвальна паківала: так і трэба, калі мужчыны губляюцца — заўсёды знойдзецца кабета, якая ўсё і зробіць.

— Ну а Чорная Меланхолія як пачуваецца ў новай ролі?

— Ды прыблізна як Бутрым. Шчаслівая, свеціцца, хоць свечкі ад яе запальвай, і ўсё баіцца, што з яе не выйдзе добрай маці для Кастуська Ледніковіча-малодшага. Лаецца з Бутрымам, калі той спрабуе ёй чагось самой зрабіць не даць. Разам на тое немаўля лупяцца, ад замілавання плачучы. Дабраная пара, — полацкі аптэкар адсёрбнуў апошні глыток кітайскага напою і паставіў парцалянавую пералівістую філіжанку на столік чырвонага дрэва з выгінастымі ножкамі, якія, здавалася, ледзь не ўзбрыквалі ад абурэння. Ну што за гасцяванне! Хоць бы графінчык анісаўкі гаспадары паставілі...

Дамініка строга зірнула на Вырвіча, нібыта прачытаўшы ягоныя думкі, і Пранціш надаў твару належную замілаванасць. «Ну што ты, любачка, мне і з вадою падфарбаванай весела!»

Анісаўка павінна стаяць у пакоі цесця. Трэба пасля наведаць пана Гараўскага, сам ён амаль не ўстае, зусім раматуз скруціў... Папытацца, як прывезеныя Давыдам лекі дапамагаюць, ну і... глыкнуць з жончыным бацькам за ўдалае лячэнне.

— А вось пра старэйшага сына нічога не расказаў пан Баўтрамей...

Тут ужо Пранціш мог дадаць.

— Алесь і Тадэвуш Касцюшка разам на Варшаўскі сойм спадзяюцца. Мы ж там прынялі ўжо пастанову аб стварэнні незалежнай Ваеннай камісіі... Збіраемся да ста тысячаў павялічыць армію. Касцюшку абяцалі чын генерала... Ну і Аляксандр будзе найменш палкоўнікам. Толькі пан Тадэвуш дамагаецца, каб менавіта ў войску Вялікага Княства Літоўскага служыць, а паны патрыёты вяліка-польскія баяцца таго, кажуць, у кароннае яго трэба. Не могуць прызнаць, што мы маем права на асобны дом у гэтым свеце. Мне, дарэчы, хутка на чарговае пасяджэнне ехаць... Будзем дамагацца свайго — праваслаўных ураўняць у правох з каталікамі, мяшчан — са шляхтай... — На гэтай рэпліцы Вырвіч ажно па лбе сабе стукнуў. — Госпадзе, даруй, але, каб хто сказаў мне дваццаць год таму, што я буду за правы мешчукоў змагацца, — на двубой выклікаў бы. Ну i важнае пытанне — габрэям правы даць нароўні з іншымі... Зрэшты, мы з табой, Давыд, пра гэта колькі ўжо гаварылі... Спадзяюся, прывёз мне прапановы ад суродзічаў?

Аптэкар пасур’ёзнеў:

— Прывёз, а як жа... Спрачаліся, прыдумлялі, разоў сорак цара Саламона згадвалі ды ўсіх святых прарокаў... Ясючок у кабінет васпана мусіў тэчку занесці. Дай Гасподзь, каб гэты праект здзейсніўся, каб і для габрэяў знайшлася справядлівасць. — Уздыхнуў, відаць не надта ў тое верачы. — А што ў пана Аляксандра Лёдніка з паненкай Агалінскай? Ці атрымаецца што? А то як успомню, што яна для яго ў полацкай вязніцы санеты складала...

Вырвіч толькі рукамі развёў: