Авантуры Пранціша Вырвіча, маршалка менскага

На гвалт, учынены ля брамы, як мухі на перастаялае сочыва, збіраліся цікаўныя месцічы. Многія з нецярплівасцю чакалі, калі ж паны падастаюць шаблі. Ну хай бы хоць троху крыві адзін аднаму пусцілі... Лёднік стаяў моўчкі, на худым абліччы люстравалася агіда.

Меланхолія — на гэты раз у вобразе прыстойнай, важнай пані — тузанула Вырвіча за рукаў, прашаптала на вуха:

— Пайшлі да начальства... I чаго было адразу сюды перціся?

I праўда... Але не паспеў Вырвіч звярнуцца да Лёдніка...

— Го-го, якія людзі і якая тут бітва — будзе слаўнаю Літва!

Руды Агалінскі — сівізна не паспела прытушыць вогненнасць ні валасоў, ні натуры — саскочыў з каня і наваліўся на вірлавокага радцу, як лонданскі докер на скрыню з вяндлінай:

— З маімі сябрамі гэтак размаўляць недапушчальна, васпане!

Агалінскі сутыкнуўся з Пшчолкай, які нат шаблі не паспеў выхапіць, нос да носу, ад чаго полацкі радца змушаны быў зрабіць крок назад і трохі збляднеў — невядома, ад страху ці ад злосці.

— Няхай васпан прадставіцца, перш чым абражаць уладальніка герба Байбуза!

— Перад вамі пан Агалінскі герба Адравонж!

Рукі абодвух паноў цягнулі з похваў шаблі...

— Гербам Адравонж карыстаецца род нашага славутага ваяводы пана Яна Жабы! Няўжо пан ягоны сваяк?

— Мы не з Жабамі, васпане, а з самімі яснавяльможнымі Радзівіламі ў сваяцтве! Агалінскія атрымалі гэты герб ад Казіміра Ягелончыка за бойкі з крыжакамі!

Ну, пра сваяцтва — загучна, мо хіба траюрадная прабабка чацвёртым шлюбам...

Рэзкі свіст — ажно коні заіржалі ды птаства шуганулася — прыпыніў дыспут, што набываў плённы геральдычны ўхіл. У двор уварвалася чароўнае стварэнне верхам на адзінарогу... Ай не, на звычайнай белай кабыле. Стварэнне відавочна жаночага полу, але хіба можа пачцівая паненка вось гэтак зухавата скакаць верхам? Ну хаця б не па-мужчынску, а бокам, у жаночым сядле, спадніцы звесіўшы, але да спадніц прыкладаліся шабля і пісталет, берэт на рудых валасах быў ссунуты набок, а з пекных ружовых вуснаў толькі што вырваўся вось гэты дзікунскі свіст...

Паненка спрытна саскочыла на вільготную зямлю, з якой толькі пачала прабівацца траўка, што прагнула чыстай дажджавой вады, а не шляхецкай п’янай крыві.

— Пане бацька, я так i думала, што тут цябе знайду!

Агалінскі незадаволена крактануў:

— Цябе тут не хапала, вавёрачка... Дай з гэтымі бабздырамі полацкімі шабелькамі дзынькнуць.

— Тата, мо не трэба тут шабелькамі дзынькаць... — ласкава прамовіла Рэгінка, як быццам была старэйшая за свайго бацьку. — Больш пільная патрэба маецца...

Пан Гервасій спахмурнеў, забыўшыся на жаданне нашаткаваць полацкіх бабздыроў:

— Так i не знайшла?

— Не знайшла... — паныла прамовіла Рэгінка невядома пра што...

— Папрашу адысці ад майго дома! — віскатнуў задураны пан Пшчолка. — У мяне не карчма заезная!

— Тваім домам, васпане, хутчэй дамавіна будзе, чым гэтая камяніца! — зноў ажывіўся Агалінскі.

Невядома, чым бы ўся гэтая спрэчка рызыкоўная ліцвінаў зухвалых скончылася, бо ўжо i Сцяцко з пераляканым Ясючком ад брамы падцягваліся, і Меланхолія занадта міла выскалялася, і Лёднік, раздражнёны, як кот на распаленай блясе, вось-вось ірвануць быў гатовы...

— Ягоная мосць ваявода полацкі пан Тадэвуш Жаба!

I так на двары кнігара Рэніча таўкатня, дык яшчэ дадалася халастра... Цэлая ваяводская світа на чале са шляхцюком з прусачынымі вусішчамі і злымі, вострымі вачыма, які прыгорблена сядзеў на чорным гладкім кані. Вось ён які, жаба ў золаце... Уладальнік герба Байбуза тут жа змізарнеў, заўсміхаўся свайму сюзерэну шчыра, як выраблены ў Полацку лівонскі шылінг.

У веснавым паветры запахла пралескамі і маной.

Пан Жаба спыніў востры пагляд на Чорным Доктары:

— Адбылося непаразуменне, шаноўнае панства, якое я асабіста прыехаў выправіць. — Зіркнуў на Пшчолку, які ледзь на калені не ўпаў: — Вымятайся, васпан, з гэтага дома. Цяпер жа. Транты, што паспеў затарабаніць, пакінь — пану Лёдніку будзе кампенсацыя. А з табой пасля разлічуся. — I зноў утаропіўся ў доктара, як пацук з мукі: — Дом ваш, пан Лёднік. Спадзяюся, непаразуменне ўладжанае?

Ашаломлены Лёднік пачціва пакланіўся з усёй прафесарскай годнасцю.

Пранціш сустрэўся паглядам з насцярожанай Меланхоліяй... Рэзка ж павярнуў пан Жаба аглоблі ў другі бок! Дайшоў напісаны яму асабіста ліст ад Разанцава? З аднаго боку, ваявода наравісты і неслухмяны, з другого — удзельнічаў жа імпэтна ў Радомскай канфедэрацыі, падрыхтаванай расейскім паслом Рапніным... Відаць, расейцам і слугуе. А чаму б не атрымліваць добрыя грошы? Гэта папярэдні ваявода полацкі, пан Адам Брастоўскі, пост свой дэманстратыўна кінуў, калі даведаўся, што Полацак магдэбургскага права пазбаўляюць. А гэты абатрэцца і далей папаўзе, абы наверх.

— Размова ёсць, доктар. У дом пусціш?

Ага, паспрабуй не пусціць...