Авантуры Пранціша Вырвіча, маршалка менскага

— Саламея... — Лёднік прашаптаў так нячутна, што Вырвіч хутчэй здагадаўся, чым пачуў. А бяздонную, аглушальную віну ў тым шэпце не пачуць было нельга...

Жывое — жывым. Гучныя крокі, гулкія галасы, трывога і азарт хуткай бойкі... Пан Гервасій Агалінскі ў цені не надта ўглядаўся.

— Доктар, Вырвіч, памажыце, Паланэя знікла!

Моцная рука Агалінскага сціскала дзяржальна шаблі, як быццам пан спадзяваўся выціснуць з яго ваду. Рэгінка, якая прыбегла следам, упарта задзірала носік... А вочы чырвоныя. Плакала амазоначка. Але ні халеры ў тым не прызнаецца.

— Як даўно знікла? Пры якіх абставінах? — роля суддзі для Вырвіча была звыклай, не адна крымінальная справа падобнымі заявамі пра знікненне асобы пачыналася.

Агалінскі ўздыхнуў:

— Каб ведаць дакладна... Мо ўчора нанач, мо сёння раніцою сышла... Мы ля бернардзінцаў дом знялі, на самай ускраіне, каб шпегаў не прывабліваць. Трохі пасварыліся ўвечары... Наконт нашых планаў. Я, прызнацца, суцешыўся мадэраю... Біклажку яшчэ ў Вільні мне налілі, у доме яго княскае мосці Караля Радзівіла... Прачнуўся пазнавата — жонкі няма. I сына твайго няма.

Пры апошніх словах Лёднік адразу напяўся:

— Алесь быў з вамі?

Агалінскі перхануў з няёмкасцю.

— Ну так...Ты ж ведаеш, яму дастань ды пакладзі тую цікавостку, што вы ў сутарэннях схавалі. Без яе нібыта наша справа не выгарыць. А я, пасля таго як за вогненным мячом з’ездзілі, ва ўсялякія чароўныя штуковіны не веру. Сумленная шабля ды шляхецкі гонар — вось найлепшыя цуды! А калі рэч сапраўды святая, да Крыві Гасподняй дакраналася — дык на яе маліцца трэба, а не ў кроў людскую мачаць... Я казаў, далей едзем, на Віцебск, там добры хаўрус намячаецца... А калі ўдасца нейкім цудам здабыць рамфею — дык аддаць не Тадзіку Касцюшку, а самаму годнаму ліцвіну, пану Каралю Радзівілу. Вось за кім уся шляхта пойдзе! — аблічча Агалінскага ажно прасвятлела ад шчырай любові да Пане Каханку. — А ягоная княская мосць i за мора выявіў згоду адправіцца. Дык Паланэя мяне дурнем назвала i давай з Аляксандрам тваім употай ад мяне шаптацца. Каб меней іх ведаў — прыраўнаваў бы.

— Татусь! — абурылася пачырванелая Рэгінка і звярнулася да Вырвіча: — Пані маці i пан Аляксандр дакладна раніцой сышлі. Бо я позна не клалася, чытала такі... раман французскі... Доўга чула ix галасы i як татка хроп.

Нягжэчна выхаваная паненка кінула дакорлівы пагляд на Агалінскага — іншы бацька за такі пагляд лейцамі б... А руды Амерыканец нічога, толькі хмыкнуў вінавата.

Меланхолія адляпілася ад сцяны, дзе выяўляла карыятыду ў смарагдавай сукенцы.

— Выбачайце, панове, што ўмешваюся ў вашыя вельмі сакрэтныя і важкія палітычныя дэбаты, але давайце праверым, ці правільна я, кволая, неразумная кабета, усвядоміла расклад...

Гаворачы, «кволая, неразумная кабета» падцягнула да цэнтра пакоя нейкі стаўбурок, на які і ўселася, як паляўнічы на пень на лясной палянцы. Крэслаў у доме назіралася не болей, чым сыру перад пацучынай норкай, таму Вырвіч, крактануўшы, прыладкаваўся на скручаны кілім, Рэгінка з таткам без ваганняў прысуседзіліся. Вось цяпер вайсковая палявая рада ў зборы.

— Алесь вырашыў, што для поспеху рэкруцкай заакіянскай кампаніі яму проста конча патрэбная рамфея, яна ж дзіда Святога Маўрыкія. Так?

Меланхолія запытальна зірнула на мужа ваўкалацкімі вачыма, то светлымі-светлымі, то бяздонна-цёмнымі. Той засмучона кіўнуў.

— Мой сын здольны быць дужа ўпартым у дасягненні мэты, у якую верыць. Спадчыннае.

Гальшка толькі светлым брывом іранічна тарганула.

— Наколькі я ведаю, рамфея пасля нежартоўнае калатнечы была вернутая туды, адкуль яе і дасталі... То-бок у мясцовыя сутарэнні. Хто прысутнічаў пры тым, як яе здабывалi і хавалі назад?

Пранціш па звычцы ўскалмаціў чуб, хоць не такі ўжо той быў густы, як у юнацтве.

— Здабывалі чацвёра, з іх у жывых засталося двое — я і Бутрым, — Вырвічу раптам стала холадна, як у тых клятых сутарэннях. — Акрамя нас спускаліся Герман Ватман і Саламея. Але дарогу назад я б не паўтарыў... А ты, Бутрым?

Доктар падумаў.

— Так, мог бы прайсці. Вядома, сплыло столькі часу. Памяць пагоршала... Але прайшоў бы.

Пранціш з павагай зірнуў на старэйшага сябра: у тых лабірынтах ён сам нат на наступны дзень пасля візіту мог бы заблукаць...

— Адносілі рамфею назад Саламея i Паланэя — падчас бойкі з маскоўцамі. Не ведаю, ці расказвала табе, Гервасій, жонка, але ейны братка што ўтварыў тады... Напісаў пра рамфею жонцы спадчынніка расейскага прастола Кацярыне, сенняшняй імператрыцы... Кукарэцыі строіў. Ліст перахапілі, у Полацак цэсарэвіч Пётр даслаў свой атрад на чале з Мезенцавым... Сеча была... Радзівілы, Сапегі, Багінскія... Добра, усе ліцвіны адной сілаю выступілі. Вось Саламея і ўгаварыла Паланэю пазбавіцца прычыны бойкі. Занеслі кабеты рамфею назад і ход падарвалі. Бочачкай пораху. Што бацька Пане Каханку, вялікі гетман Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька, і ўхваліў. Маўляў, ні нашым ні вашым, але родная зямлі.

— I добра падарвалі? — выскалілася Гальшка.

Пранціш развёў рукамі:

— Вой, добранька, пані. Каб маглі раскапаць, дык даўно б хто раскапаў.