Авантуры Пранціша Вырвіча, маршалка менскага

Між тым Меланхоліі падалі пазалочаны лаўровы вянок, які яна мусіла ўздзець на галаву князя Багінскага. Ролю князя пакуль выканаў Пфальцман, вянок споўз на ягонае правае вуха. Вынаходнік напінаўся, удасканальваючы дзейства: «Павольней, фройляйн, і велічна, велічна! А цяпер паклон... Гут! Гут! Старайцеся, каб не была заўважная адсутнасць пальца, павярніце кісць вось так...»

Пакуль рэпетыцыя згортвалася, Вырвічу — ён жа цяпер быў амаль што госцем, а не палоннікам — удалося дабіцца, каб яго правялі ў лабараторыю, дзе шчыраваў доктар.

Там не было ўрачыстай цішы, якая пасуе таямніцам навукі. Чулася, як на вуліцы, пад вокнамі з вітражамі ў выглядзе пентаграм, узбуджана шумелі слонімскія насельнікі, нешта грукатала, гучалі адрывістыя каманды. Гэта ж усю ноч збіраюцца, відаць, завіхацца, ілюмінацыю расстаўляць ды іншыя дэкарацыі. Бутрым раздражнёна стукаў колбамі-прабіркамі, якія награваліся, дымілі, смярдзелі, мянялі колер.

— Ну што? — папытаўся маршалак, мімаходзь аглядваючы лабараторыю слонімскага палаца. Вялікая, багатая, але не тое каб ёю часта карысталіся.

Ды які ж магнат без алхімічнай лабараторыі? Раптам уздумаецца якую «ружу свету» згламэздаць? Здабываць жа бесперапынна філасофскі камень, для чаго трэба суткамі падтрымліваць агонь у тыгелі ды смуродам дыхаць, адны вар’яты кшталту Марціна Радзівіла ды маладога Баўтрамея Лёдніка, полацкага Фаўста, здатныя. Ну і да сур’ёзных хімічных доследаў рукі не даходзяць. Таму аксесуараў кшталту срэбнай савы ды сушанага кажана хапала, а неабходных рэактываў бракавала.

— Здаецца, высветліў прычыну хваробы... — выцер лоб доктар. — Тут сапраўды нечаканасць... Hi святы парашок, ні Давыдавы пудры шкоды не нясуць. А вось калі ix змяшаць... У парашка Пфальцманавай фрау дужа цікавы склад... Цалкам неарганічны. Так што тоўчаных костак там няма. Вельмі спадзяюся, што гэты святы парашок ніхто не прымае ўнутр. Я ў маладосці, падчас прускай вайны, ажно ахрып, пераконваючы жаўнераў адмовіцца ад распаўсюджанага народнага сродку: калі пад рэбрамі баліць — змяшаць яечны жаўток, чарку гарэлкі ды чарку воцату і глынуць. Калі ў чалавека запаленне страўніка, гэта адразу выклікае кровацячэнне! Лепей хай ужо падсоўваюць хвораму на жаўтачку хлеб з шасцю вошамі, хоць бясшкодна. — Стамлёна ўздыхнуў. — Прыдумаў ужо проціяддзе. Заўтра раніцай будзе гатова.

Лёднік усеўся ці, хутчэй, упаў на крэсла, простае, драўлянае, без абіўкі. Сцішана, не падымаючы вачэй, папытаўся:

— Як яна?

Вырвіч не стаў прыкідвацца, што не разумее пытання, таксама ўсеўся — вар’яцкі дзянёчак выпаў.

— Справілася. Хто б сумняваўся. Пфальцман, як зайчаня, скача ад радасці.

Колбы маўчалі, тоячы ў сабе атруты, адна толькі трохі дымілася, быццам асабліва раз’юшылася на недарэчны свет. Бутрым яшчэ больш панурыўся.

— Што я нарабіў, Вырвіч... Мучу жанчыну... Прагнаць у свой час сіл не хапіла, грэшнік я стары. Але... Хіба гэта каханне? Скажы, хіба я б дазволіў, каб Саламея вось так на выпрабаванне пайшла? Сядзеў бы за колбамі, пакуль яна, магчыма, разбіваецца?

А што Пранціш мог сказаць? Рознае яно, каханне, бывае... А ў чужой душы штось разглядаць — як ноччу ў коміне астылай печы...

Раздзел трэціЯК ДА КНЯЗЯ БАГІНСКАГА БАГІНЯПРЫЛЯЦЕЛА. А ПАСЛЯ ЗЛЯЦЕЛА

Якія ўрачыстасці толькі не ладзілі падданыя дзеля сустрэчы сваіх уладароў, падараваўшы летапісцам не адну старонку натхнення! Калі ангельскі кароль Генрых V пасля пераможнай бойкі з французамі вяртаўся ў Лондан, яго каля лонданскага моста сустракала гіганцкая статуя з ключамі ад горада, на вежах дамоў стаялі хлопчыкі з пафарбаванымі ў золата тварамі і белымі крылцамі за спінамі, а дзяўчаты, падобныя да антычных статуй, пасыпалі караля залатымі лісцікамі.

А калі недалужны Генрых Валуа быў абраны польскім каралём па прынцыпе «ні вашым ні нашым» — надта ж палітычныя партыі за той трон біліся, — у Кракаве на шляху да Вавеля яму зладзілі трыумфальную браму, на якой сядзеў вялізны штучны белы арол і ўзмахваў крыламі, а на Вавельскім узгорку іскрыўся вогненны вершнік.

Праўда, ці варта было дзеля размаляванага французіка з завушніцамі старацца, калі ў хуткім часе ён уночы, як злодзей, уцёк у Парыж, напаіўшы папярэдне паноў-братоў, каб не затрымалі? Матухна-каралева, бачыш, яму, улюбёнцу свайму, напісала, што ягоны старэйшы брат памёр і вызваліў французскі трон...

А зусім нядаўна пан Мацей Бутрымовіч, падстароста пінскі, зладзіў для караля прэзентацыю свайго канала, які пачынаўся проста ад ганка ягонага пінскага палаца. Дзесяць чаўноў-абіянікаў з плытагонамі-пінчукамі, апранутымі на старажытны манер, на чале з самім Бутрымовічам адправіліся па Піне, а далей — па Бугу і Вісле ў Варшаву i Гданьск. Вядома, палеская флатылія везла багатыя дарункі: «мёд, воск, лой, грыбы, рыбу вяленую, уюноў сушаных, крупы ячменныя» ды «іншыя тутэйшага краю прадукты». У Варшаве кароль з цікавасцю спаткаўся з «палескім караванам» і нават загадаў медаль у гонар падзеі выбіць.