Авантуры Пранціша Вырвіча, маршалка менскага

I Князю Міхалу Багінскаму не раз ладзілі ўрачыстыя сустрэчы... Не дарма ж пан таксама цэліў на каралеўскі трон — шасцёра сястрыц яму бясконца даводзілі, што ён гэтага варты. I шлюб з пані Чартарыйскай, вядомай інтрыганкай, правадыркай магутнай партыі «Фамілія», быў добрай прыступкай да задумы. Каб не мяккі характар Міхала, якому б маляваць ды музыцыраваць, а не войскі ў бойку весці, мо i не горшым быў бы каралём. Аднак калі б яму карону сапраўды з неба спусцілі — сам не заваюе.

Так што княгіня Багінская з Чартарыйскіх нягеглага мужа не сустракала i не суправаджала. Мо, на строгі сармацкі пагляд, i да лепшага — у свой час малады Радзівіл Рыбанька, пабыўшы пры аўстрыйскім двары, запісаў у дыярыушы: «Цэсар жа ездзіць у карэце васьмю конямі, а вознік на дышлевым кані сядзіць; цэсар сам, адзін, у тыле карэты, а цэсарава насупраць сядзіць. Ёсць рацыя ў тым, што хаця i жонкаю ёсць, але падданая цэсарская, дык не разумею я, калі, едучы прыватна, побач сядаюць, асабліва цяперашняе панства, якое паміж сабою па-хамску кахаецца».

Урачыстую сустрэчу вялікага гетмана Лёднік і Вырвіч наведалі як шараговыя госці. Не ў першых шэрагах. Хаця Пранцішу карцела праштурхацца, заявіць сваё сапраўднае месца — шляхта ж падчас такіх шыхтаванняў заўсёды высвятляла, хто за кім стаяць будзе, паводле важнасці ды радавітасці, і кроў пры гэтым пусціць адзін аднаму паны-браты не баяліся. Але давялося ганарліва туляцца за спінамі натоўпу, вызіраючы яснавяльможнага Міхала Казіміра Багінскага, і спадзявацца, што ніхто з мясцовай шляхты не пазнае маршалка менскага.

— Adventam tuum gratulor![4] — грымнуў хор амураў і псіхеяў.

Віяланчэлі і габоі ўзвысілі вісклівыя галасы, натоўп ускалыхнуўся, як паверхня лужыны, у якую ступіў конскі капыт... А на капелюху князя Багінскага пакалыхваліся страусавыя пёры, вядома, асыпаныя дыяментамі. Князь быў у нямецкім строі, хаця раней дзеля такіх урачыстасцяў, дзе збіралася шмат шляхты, часцяком апранаў сармацкую вопратку, кунтуш ды жупан, каб падкрэсліць сваю адданасць прадзедаўскім каштоўнасцям. Але падчас апошняга свайго гасцявання ў Ангельшчыне Багінскі дужа ж палюбіў тамтэйшыя традыцыі, якія, вядома, ніяк не роўня дзікунскім ліцвінскім.

— Віват яснавяльможнаму пану вялікаму гетману!

Гэта пастараўся хтось з дробнай шляхты, перабіўшы найвернападданейшым ускрыкам слонімскіх харыстаў, за што зараз жа быў выштурханы гвардзейцамі далей, туды, дзе стаялі Вырвіч з Лёднікам. А што ж, падлабуньвацца таксама трэба мудра. Тут як у пякарні: недапячэш — кухталі, перапячэш — таксама.

Здалёк добра не відно, але, здаецца, князь яшчэ больш азыз, памажнеў.

А вось і прыбраная кветкамі альтаначка, сапраўдны трон, куды Багінскі зрабіў ласку сесці.

Музыка гайдалася, як рачныя хвалі... А вось i плыве па канале плыт з дашчанай гарой, на вяршыні якой застыла маленькая постаць у белым, уздымаючы ў руках лаўровы вянок.

Вырвіч ажно наперад падаўся, упёршыся ў спіну нейкага шляхцюка ў выцвілым зялёным жупане, ад якога смярдзела гнілым салам і гарэліцай. Лёднік побач таксама напружыўся...

Сёння было сонейка, але, як на бяду, узняўся вецер. Таму палёт Нікі атрымаўся не такі роўненькі, як учора. «Скаральнік аблокаў» так і цэліўся знесці сваю куртуазную ношку ўбок, дзе шарэў будынак казармаў. Гахнецца багіня аб якую трубу на даху ці ўратуе ейны спрыт?

Але паветраны намёт з дапамогай вяровак і раменьчыкаў змяніў шлях, апісаў у паветры дугу і апусціўся якраз перад тронам слонімскага ўладара.

Лёднік ужо бязлітасна прарываўся скрозь натоўп, не зважаючы на абурэнне, Пранціш мкнуўся за ім. Загучаў голас Чорнай Меланхоліі, якая выпявала каструбаватыя ліслівыя радкі.

Ніка давяршыла прывітальную арыю. Адмыслова падрыхтаваныя амурчыкі дапамаглі багіні перамогі пазбавіцца «Скаральніка аблокаў», валачы які па зямлі было цяжкавата. Цяпер належала ўскласці вянок на галаву гетмана, які ўжо зняў дзеля гэтага капялюш.

Цяпер Вырвічу было відаць усё добранька, паміж спінамі двух гвардзейцаў. Меланхолія, з высокай антычнай прычоскай, упрыгожанай дробнымі кветачкамі, у белай туніцы, стройная, з доўгай ганарыстай шыяй, дзёрзкімі вачыма і ўсмешкай на ружовых вуснах, мякка ступала, як плыла... Пранціш з прыкрасцю прызнаўся сабе, што не стаў абыякавы да вабнотаў Чумы. А вось Багінскі павёў сябе неяк дзіўна. Напачатку прыўстаў, нахіліўся наперад з паблажлівай усмешкаю на мяккім, азызлым твары, а потым падаўся назад, нібыта спалохаўся. Усмешка растала.

— Уславім жа героя, вартага славы Фемістокла, Аляксандра і Юлія Цэзара!

Меланхолія працягвала тонкімі рукамі залачоны лаўровы вянок, а герой уціскаўся ў спінку ўпрыгожанага кветкамі трона, быццам ухіляючыся ад гонару.

Але, калі Чорная Меланхолія чагосьці хацела дамагчыся, спыніць яе было не прасцей, чым «Жалезную Чарапаху» на вадзяным рухавіку. Дзеўка бадзёра падскочыла, і вянок упрыгожыў пудраны парык пана Міхала Багінскага.

Антычная багіня грацыёзна адышла на пару крокаў і апусцілася на адно калена.