Авантуры Пранціша Вырвіча, маршалка менскага

Хаця без залатога алею не праслізнулі б ліцвінскія шпегі на гэтую будоўлю. Цэлы полк, мабыць, ахоўваў усе подступы да людскога мурашніка. Вакол цягалі каламажкі з камянямі і цэглай — ледзь паспявай уварочвацца, — махалі рыдлёўкамі. Акрамя жаўнераў, якіх сапраўды прыстасавалі працаваць, завіхаліся і вольныя найміты. А вунь тая гурма ў лахманах і ланцугах, што насыпае вал пад аховай узброенай варты, пэўна, вязні гарадской турмы.

Самае непрыемнае, што ў ахоўнікаў былі сабакі, ды не абы-якія — вялізныя, шэрыя, пагрозныя... Адзін такі на вачах гасцей хватануў нейкага небараку ў лахманах, які ненадоўга пакінуў сваю каламажку, за нагу. А ахоўнік толькі смяецца. Добра, хоць не даў пачварыне загрызці рабацягу.

— Незвычайныя фартыфікацыйныя прыёмы, — між тым заўважыў Лёднік, азіраючыся. — Нідзе такога не бачыў. Таленавіты інжынер кіруе.

Вырвіч агледзеўся — сапраўды, усё ўражвала размахам. Не проста крэпасць, а цэлая сістэма абарончых збудаванняў. Высіліся ўжо дзве вежы, адна ў будаўнічых рыштаваннях, быццам толькі што пашытая ўрачыстая сукенка, з якой кравец яшчэ не павыцягваў шпількі. На яе якраз з дапамогай хітрых блокаў уздымалі падвешаную на вяроўках скрыню. Увогуле, толькі на першы пагляд тут панаваў гармідар, насамрэч ва ўсім назіралася сістэма. Вырвіч круціў галавой, спрабуючы пазнаць у адным з будаўнікоў Каруся, гэтак жа стралялі вачыма па баках Лёднік і Меланхолія.

— Галоўны кіраўнік будоўлі — ягоная мосць старшыня Вянгерска-Трансільванскай прыдворнай канцылярыі пан Вольфганг фон Кемпелен, — па дарозе лянотна тлумачыў меланхалічны боўдзіла-сяржант, якому ротмістр Глокс даручыў праводзіць гасцей. — Але ён амаль тут не з’яўляецца, узводзіць фартэцыі ў Будапешце. Усім наш інжынер кіруе. Вунь ён, у сінім камзоле.

Сапраўды, ля адной з вежаў, у атачэнні людзей, па выглядзе — майстроў будоўлі, высіўся волат у сінім камзоле і чорным капелюшы. Высокі пан, якога ліцвінскія госці бачылі са спіны, трымаў у руках вялікі аркуш — мусіць, план — і нешта энергічна тлумачыў суразмоўцам. Слухалі яго пачціва, але, калі ўказанні былі атрыманыя, папера скручаная і інжынер рушыў наперад, яго крокі аказаліся нязграбна кароткія і няроўныя. Ды ў яго ж на нагах ланцуг!

— Гер інжынер, ротмістр Глокс дазволіў дапусціць да вас гэтых наведнікаў.

На голас сяржанта высокі павярнуўся.

— Карусь! — доктар кінуўся да свайго вучня.

Так, хлапчыскай таго ўжо было не назваць. Ён і ў шаснаццаць на добрую доўбню выглядаў, а цяпер — сапраўдны мужчына. Твар уладны і шчыры, блакітныя вочы ўпартыя, густыя бровы сыходзяцца над пераноссем, цвёрды прыкус... Не скажаш, што з мужыкоў.

Праўда, убачыўшы доктара, інжынер страціў суровасць, вочы запаліліся радасцю.

— Пан Баўтрамей!

Першыя словы інжынера пасля прывітальных абдоймаў былі:

— Што з паннай Сафіяй?

Вырвіч адзначыў, што хлопец не назваў сваю чароўную даму пані Жылкавай.

Пакуль Лёднік штось тлумачыў Карусю, Меланхолія артыстычна паведаміла сяржанту, што адбываецца кранальная сустрэча раз’яднаных родзічаў: пан доктар Айсман з далёкай Літвы ёсць родным дзядзечкам маладога інжынера Карла Рофбы.

— А я ягоны братка, стрый! Разам раслі, ваша мосць! Шукалі мы паўсюль, шукалі Карла нашага, які знік самым прыкрым чынам, i вось нечакана як знайшлі!

Сяржант нахмурыўся і нагадаў, што Карл Рофба ёсць шараговым імператарскай арміі і падпарадкоўваецца строгай дысцыпліне, нягледзячы на візіт родзічаў.

— Толькі з літасці пана ротмістра маеце гадзіну на спатканне... А не, дзве гадзіны, — паправіўся сяржант, якому Вырвіч хуценька сунуў пару дукатаў.

Калі сяржант, весела насвістваючы, сышоў, да пана інжынера і ягоных гасцей пасунулася некалькі рослых грэнадзёраў, якія дагэтуль толькі лена назіралі збоку за падзеямі. Адзін трымаў за рэмень сабаку. Ого, як ахоўваюць хлапца!

— Дарэмна вы сюды з’явіліся! — пазмрачнеў Карусь. — Ну чаму адразу за паннай не паехалі? Мяне ўсё адно адсюль не дастанеце... — Азірнуўся на ахову, уздыхнуў. — Добра, трэба перагаварыць. — Павярнуўся да аднаго з грэнадзёраў: — Я пайду палуднаваць у свой пакой, мае госці — са мной. Няхай прынясуць ежу яшчэ для трох чалавек.

Да здзіўлення маршалка, пана інжынера паслухаліся, хаця ён і быў у ланцугах. Зрэшты, нічога дзіўнага — пакой аказаўся ў адной з узведзеных вежаў і ахоўваўся не горш за турэмную камеру. Ды і нагадваў камеру, толькі вялізную: маленькія акенцы пад столлю — не праціснешся, ды яшчэ забраныя кратамі, — каменныя сцены, жалезныя дзверы з засаўкамі...