Авантуры Пранціша Вырвіча, маршалка менскага

— Да аўстрыякаў, вядома, Сафійку выручаць. Ты як бацька маеш права запярэчыць супраць таго, як абыходзяцца з тваёй дачкой у сям’і яе мужа. Нават запатрабаваць разводу. I Каруся, вучня твайго, нельга кінуць.

Лёднік выглядаў так, быццам яго зварылі, пажавалі, упэўніліся, што няўежны, і выплюнулі.

— Я ўсяго толькі няварты грэшнік... Як магу я ведаць, куды маю права ўмешвацца, а дзе парушу волю Госпада, што пасылае выпрабаванні дзеля ўдасканалення нашага...

Няздзейснены мніх не паспеў дарыпець свае сентэнцыі, а Вырвіч — абурыцца... У пакой уварвалася Чорная Меланхолія — і дзе ўплішчылася, падслухоўваючы? — і як дасць ляпаса па фізіяноміі сужэнца.

Ручка ў Меланхоліі вытанчаная, маленькая, але дужа цяжкая... Пранціш дакладна ведаў. Непакрытыя белыя валасы зноў падстрыжаныя, ускалмачаныя, спадніцы падабраныя збоку так, што відаць мужчынскія нагавіцы і высокія боты. Відавочна падрыхтавалася ў небяспечную дарогу, дзе спатрэбяцца ейныя ваярскія ўменні.

Бутрым, схапіўшыся за шчаку, ускочыў, забыўшыся на пазасветныя марэнні, вочы бліснулі ранейшым агнём. Гальшка таксама позіркам апякала, нават праз сінія венецыянскія шкельцы.

— Добранька схаваўся? Слімаку ракавінка не цісне?

— Гэта ты! Ды як ты...

Доктар усхадзіўся, як вада ў калюжыне пасля кола.

Але раз’ятранай наймічцы-забойцы язык ніхто падрэзаць не мог.

— Так, вось яна я! Між іншым, я да алтара цябе не цягнула. Мне за шчасце было недзе побач знаходзіцца... Не, павёў, бо іначай — грэх. I я пайшла. Што, я і ў манастыр за табой не пайшла б? Сужэнцы ў такіх выпадках мусяць адначасна пострыг прымаць. I пад суд пайшла б. Каб ты іншага не загадаў: «Едзь у Караблі, сядзі, чакай...» Сядзела... Нічога не дачакалася. Ды мне ў сто разоў лягчэй было б у вязніцу...

Вось чаму Гальшка не дазналася, куды Бутрым знік.

— Я разумею, ты выкрасліў мяне са свайго жыцця... Я б сама сябе выкрасліла — каб гэта хоць што выправіла. Але Сафійку — навошта? Скажы — што мне зрабіць, каб ты паехаў па яе? Ісці ў манастыр, у вязніцу? Толькі, прашу, не ўчыняй так, каб я прызнала, што назаўсёды страціла таго, каго пакахала. Што ты больш не ён...

На апошніх фразах голас Меланхоліі зрываўся — ніколі Вырвіч такога адчаю ад шалёнай дзеўкі не чуў. I хоць ён у думках ніколі не называў яе Бутрымавай жонкай — гэтак магла менавацца толькі Саламея, прыўкрасная, мудрая і непаўторная, — але не мог не прызнаць: і гэтая за дзюбаносага полацкага Фаўста хоць на плаху пойдзе. I ведае ж, што для Бутрыма яна заўсёды будзе недзе пасля ягоных дзетачак ды ўспамінаў пра Саламею.

Лёднік маўчаў, толькі свідраваў цёмным позіркам сваю другую жонку, ані кропелькі не падобную да пачцівых кабетаў. Нат муха на акне сціхла.

Меланхолія зрабіла крок назад, расчараванне зацяніла аблічча.

— Сядзі. Маліся. Мы справімся самі.

Маўчанне. Ціша нацягнулася струною, закручанай п’яным лірнікам. Вырвіч не збіраўся яе рваць — калі ўжо Гальшка не змусіць свайго барадатага слімака выпаўзці з ракавінкі, ніхто не здолее.

— Як ты шаблю Алеся адбіла?

Цяпер голас патэнцыйнага мніха гучаў сумна і троху вінавата.

— Не паверыш — веерам.

Сапраўды, цяжкавата паверыць... Меланхолія крывавата ўсміхнулася, запусціла руку ў белыя валасы.

— Быў у мяне... Ад старых часоў. Ён насамрэч са сталёвымі спіцамі. Памятаеш, ля люстэрка валяўся? Надзейная зброя, бо нечаканая. Схапіла, што пад руку трапілася. Калі клінок ушчаміць паміж спіцаў, яго можна вывернуць... Вось і напароўся твой сын на ўласную шаблю... Прабач... Мая віна...

Доктар ледзь чутна ўздыхнуў.

— А я гадаў пасля... Алесь жа... нічога толкам не расказваў.

Пранціш такіх падрабязнасцяў таксама не ведаў. Аказваецца, усё было зусім не так, як уяўлялася. Які двубой? Замахнуцца на бяззбройную кабету шабляй! Нічога сабе Алесь Лёднікавіч Вогненны ўчыніў! А яшчэ рыцара з сябе з маленства строіў!

Меланхолія з тужлівай надзеяй узіралася ў пануранага Бутрыма, які ціха прагаварыў, адвёўшы вочы:

— Алесь... шкадаваў.

Гальшка кіўнула, дагаварыла з невымоўнай пакорай:

— Што мяне не забіў. Ведаю. Павер, я тысячу разоў пракляла сябе, што схапілася за той веер.

Бутрым захітаў адмоўна галавою.

— Не, не... Яму... было сорамна. Цяпер я гэта разумею. I страшна ўявіць іншы расклад. Каб ён цябе засек, каб ты не змагла абараніцца... Як бы ён тады жыў? Як бы я...

Меланхолія ажно падалася наперад — з такой адчайнай надзеяй, што хоць плач ад шкадобы, — хацела, відаць, прытуліцца да схуднелага сужэнца, ды не насмелілася. Бутрым таксама кінуў на жонку незразумелы позірк, але зноў толькі панурыўся...

Ну ўсё, скончыўся першы акт меладрамы. Цяпер дакладна адно аднаго не пазабіваюць.

Пранціш з палёгкай высунуўся з пакоя:

— Ясючок! Хай Сцяцко ліе гарачую ваду ў балею, а ты стол накрывай!

Раніцай адмыты, накормлены i прабачаны Вырвічам Лёднік, апрануты ў нагавіцы i белую кашулю, сядзеў перад запэцканым мухамі люстэркам у круглай драўлянай раме, упрыгожанай груба выразанымі вінаграднымі гронкамі. На стале ў мядзянай місе пухірылася мыльная вада, у руцэ доктара насцярожана паблісквала брытва. Доктар углядаўся у сваю фізіяномію з рэшткамі толькі што астрыжанай сівой барады.