Авантуры Пранціша Вырвіча, маршалка менскага

— Іван Рэніч пазначыў чатыры ўваходы ў сутарэнні, якія паспеў разведаць. Але яны ўсе недаступныя, гэтак жа як і той, што ў пограбе дзядзькі Лейбы выпадкова адкрыўся. — Доўгі палец Чорнага Доктара дакрануўся да карты. — Ход, які пачынаўся вось тут, пад царквой Святой Параскевы, Іван прайшоў толькі да першага павароту, далей зямлёй завалена. Яшчэ адзін уваход быў у сутарэннях Святой Сафіі. Але, пасля таго як у час Паўночнай вайны там адбыўся выбух, скляпенне абрушылася. Рэніч не знайшоў і следу, як там ні круціўся. Неяк езуіты напароліся на каменны падземны ход вось тут, падчас будаўніцтва касцёла Святога Стэфана — але шлях затоплены. Калі Алесь і пані Агалінская наважыліся ісці за рамфеяй, ім мусіць быць вядомая нейкая змена ў стане праходаў... Зноў жа, пані Агалінская апошняй праходзіла сутарэннямі. Што, калі заўважыла тады пэўнае слабое месца, трэшчыну там якую ў скляпеннях?

— Пpaверым усе магчымыя шляхі! — грукнуў па стале кулаком Агалінскі, ажно загадкавыя трэсачкі з насечкамі падкочылі. — Давай, вядзі...

— I шпегаў ваяводы за сабою? — нагадаў Пранціш.

— Ды кадук з імі! — вызверыўся Амерыканец. — Мне жонку вярнуць трэба! Зноў куды патрапіць па дурасці...

Раптам паветра загуло... На полацкай Сафіі зазванілі званы. Адмысловыя, старажытныя... Вырвіч неяк чуў ад аднаго маскоўца, што званы гэтыя рускія, бо полацкі князь Усяслаў напаў на Ноўгарад і забраў іх з наўгародскага Сафійскага сабора. Разбойнік ваш князь, значыцца. А вось Саламея Лёднік, дачка Івана Рэніча, жанчына вучоная, усур’ёз займалася гісторыяй роднага горада. Летапісы старыя расчытвала... Нават рэшткі архіва полацкай Сафіі, якія ейны бацька здабыў, вывучыла... Дык яна распавядала, што насамрэч Усяслаў свае званы вярнуў. Замовіў быў у Візантыі для полацкай Сафіі, а па дарозе да Полацка іх перахапілі наўгародскія ўшкуйнікі...

Як часта ў гісторыі застаюцца толькі версіі падзей пераможцаў: ахвяры прадстаўляюцца нападнікамі, грабежнікі — збаўцамі...

Між тым на вуліцы зноў пачуўся гвалт. Сапраўды, не дом, а карчма заезная.

Калі банда Чорнага Доктара выбегла на двор, відовішча пабачыла адметнае: перад брамай — гурт полацкіх падшыванцаў (у войска рана, а без штаноў хадзіць ужо сорамна) дражніў нейкае дзяўчо ў чырвонай шапцы з абвіслым брылём... Нападнікаў лаяў на дзікай сумесі беларускай, габрэйскай і польскай чарнявы хлапчук у выцвілым чорным лапсардаку, адступаючы спінай да выратавальнай брамы, а Ясючок ужо бег да ахвяры, каб захінуць ад жорсткага свету і завесці ў двор.

Сцянко падышоў мядзведзяватай сваёй хадою, гыркнуў на блазнюкоў, тыя разбегліся. На двары засталіся чарнявы хлапчук у лапсардаку i Ясючок з дзяўчынай. Тая падняла галаву... З-пад чырвонага брыля шапкі паказаўся чорны мілы тварык з вялізнымі спалоханымі вачыма. Марла!

Чарнаскурая прыслуга заўважыла Агалінскага і падбегла да яго, лапочучы нешта па-ангельску дрыготкім галасочкам. Вырвіч ангельскай так толкам i не вывучыў, але здагадаўся, што мурыначка распавядае, што лэдзі Паланэя i сэр Аляксандр не вярнуліся.

Лёднік абурана ўмяшаўся:

— Гервасій, ты што, загадаў няшчаснаму дзіцяці адной ісці праз увесь горад, каб паведаміць табе, ці аб’явілася жонка? Дзяўчынку ж маглі скрасці ці забіць якія забабонныя вылюдкі! Усё адно што матылька зімой на вуліцу выпусціць...

Агалінскі паціснуў шырокімі плячыма:

— Не перабольшвай, Бутрым. Ведаеш, як наша дзікуначка хутка бегае? Не такая ўжо яна безабаронная...

Марла пакорліва пасунулася да Рэгінкі, сваёй гаспадыні, але азіралася крадма на Ясючка... А таго так і цягнула да мурыначкі... Нездарма тая не расставалася з бязглуздай чырвонай шапкай, ім падоранай. «Трэба ж, — падзівіўся ў чарговы раз маршалак, — як гэта кожнаму стварэнню Гасподзь дзесь пару падрыхтаваў. Як казалі ў Падняводдзі, чорна не чорна — абы прыгорна».

— Дзядзька Бутрым, а вы мяне не памятаеце? — раптам звярнуўся да Лёдніка падлетак, што абараняў Марлу.

Бутрым змерыў пільным позіркам хлапца; губасты, віхрасты, вочы летуценныя...

— Пінхасік? Пляменнік Давыда Ляйбовіча?

Хлопец заўсміхаўся і залапатаў, словы сыпаліся, як сухі гарох з дзіравага меха.

— Ён самы я, Пінхасік! Толькі падрос ад таго разу, як вы да нас заходзіліся... Дзядзькі Давыда няма зараз, а то б ён сам сюды прыйшоў. А мяне мой бацька паслаў — прасачыць, што тут у вас робіцца... Бацька мой, Гірш, аптэкай кіруе, пакуль дзядзькі Давыда няма. А дзядзька Давыд загадаў ва ўсім вам дапамагаць, калі патрэба ўзнікне... Нядаўна слугі пана Пшчолкі вашых арандатараў пагналі... Сёння зноў чуем — гвалт, ваяводавы жаўнеры прыехалі... Я дык і заходзіць баяўся. Цяпер жа любога могуць схапіць ды ў прыгонныя запісаць, нават з нашага народа, і прадаць куды. А тут гэтая чорненькая, а яе хлапцы апанавалі, гразёю кідаюцца, шлімазлы...

— Ціха, ціха, хлопец, супыніся! — перарваў слоўны дождж Бутрым. — Ты малайчына! За бязвінных заўсёды трэба заступацца і за ўсіх, каго пераследуюць толькі за тое, што яны нечым адрозніваюцца... Усіх адзін Бог стварыў, усім адныя правы на жыццё і дабро ў гэтым жыцці даў... Пайшлі ў дом, твая падказка трэба як жыхара тутэйшага ды кемнага.