Авантуры Пранціша Вырвіча, маршалка менскага

— Жонка ўсе вочы выплакала, чакаючы ля акна,Дзеткі паспелі ўжо вырасці, пакуль ярыла вайна.

Пранціша калісь нянька Агата па руках біла, калі ён спрабаваў паказваць на сцяне зайчыкаў і сабачак: няма чаго з ценем гуляцца, захварэе яшчэ дзіця!

Але Меланхолію біць па руках было позна і дарэмна. Адзін Лёднік мог з шалёнай кабетай зладзіць. Вось ён ляжыць на баку, бы які турэцкі султан, толькі не на кіліме, а на голых камянях, падклаўшы пад галаву сваю валізку, і сумна-пяшчотна назірае за прадстаўленнем, зладжаным дзеля яго...

— Едзе Ратмір дарогай лясной, топча папараць-квет,I раптам чуе дудачкі грай і бачыць прывідны свет.

Як бы ні рваліся даследчыкі сутарэнняў наперад, мусілі спыніцца на прывал... Надта цяжкі шлях. Вырвіч памятаў, як яны шмат гадоў таму апынуліся ў дыхтоўным такім праходзе, карэта магла праехаць... Тут давялося шчаміцца праз завалы, бы кратам, прабірацца цераз груды камянёў... Як Алесь і Паланэя наважыліся сюды перціся? Праўда, калі той праход, у які трапілі праз пограб дзядзькі Лейбы, нагадваў лабірынт, тут быў адзін просты кірунак. Мусіць, мніхі Святой Сафіі хадзілі... I быў спадзеў, што гэтым шляхам яны хутчэй дойдуць да бібліятэкі і знойдуць заблукалых авантурнікаў.

Вось іх кароткі адпачынак — на ім настаяў самавіты маршалак менскі, цвяроза ацаніўшы стан каманды, — Меланхолія і выкарыстала, каб зладзіць тэатр.

Герой балады, якую яна прагаворвала-напявала, слаўны вой Ратмір, вяртаўся дамоў з вайны да дзетак і жонкі... Але спакуса напаткала харобрага воя сярод дзікага лесу.

— Як мы служылі на Аршаншчыне, я бачыў падобнае, — ляніва падаў голас Пранціш, якога трохі раздражняў пяшчотны, ледзь не захоплены выраз твару Лёдніка, адрасаваны Чуме. — Там разам з валачобнікамі ходзяць яшчэ і лялечнікі. Носяць скрыню, у якой набітыя вострыя колікі, якія можна паварочваць. Да кожнага коліка прымацаваная фігурка коніка, абцягнутая сукном. А на вялікім белым коніку ў цэнтры — вершнік, Святы Юры. Лялечнікі трасуць сваю скрынку, фігуркі круцяцца...

— Не, васпане, — прабуркатаў Агалінскі, які прываліўся спінай да груды цэглы, — прадстаўленне пані Лёднікавай дакладна падобнае да тае штукі, якой захапляўся яго княская мосць Геранім Радзівіл. Ён цэлы флігель пад такі тэатр ценяў адвёў і нават сам яго паказваў. Толькі не на пальцах, а з дапамогай выразаных з паперы фігурак.

Бутрым нат не зварухнуўся, а Меланхолія ніяк не азвалася на заўвагі... Працягвала варушыць рукамі перад лятарняй, быццам сплятала нябачную павуту.

— I бачыць між дрэваў рыцар Ратмір паляну ў срэбнай расе,А на паляне лясны народ таньчыць, нібыта ў сне...Са срэбнавалосай русалкай звёў позіркі мужны вой,Забыўся на ўсё, і ў кола ўвайшоў, і нат не пачуў: «Ты мой...»

Цені на сцяне полацкіх сутарэнняў звіваліся і выцягваліся ад дрогкага агеньчыка, і здавалася, сапраўды таньчаць двое: рыцар, і русалка, з якой ён ажаніўся і забыўся на час і прастору...

— Ідуць гады, мінаюць вякі, ламаюцца мур і дах...А рыцар Ратмір з русалкай лясной таньчыць у зорных снах.

— Ці не пра вас з Бутрымам гэтая казка? — не стрымаўся Вырвіч.

Меланхолія толькі броўца белае выгнула насмешна, зараза. Трое мужыкоў здаровых задыхаліся, прабіраючыся то лазам, то плазам, ну, можа, аматар трэнінгаў Бутрым трохі меней здарожыўся. А яна як званочак.

— Hi разу не ўдалося ўгаварыць нашага доктара са мной станьчыць, хоць рыгадон, хоць паланэз, хоць мяцеліцу... I ніколі ён не забудзецца ні на сям’ю, ні на абавязкі свае.

Апошняе прагучала досыць сур’ёзна... Баўтрамей маўчаў, гледзячы на жонку, наколькі можна было зразумець у прыцемку, сумна і трохі вінавата.

Вырвіч глядзеў на дзіўную парачку, і ў галаве сачынялася... Пра ганарыстую моцную прыгажуню, якая гатовая да самоты і смерці, абы быць толькі з тым, каго абрала...