Авантуры Пранціша Вырвіча, маршалка менскага

— Пані Агалінская, шмат гадоў таму вы самі прынеслі сюды рамфею, прыняўшы довады Саламеі... Ад таго часу вы сталі меншай верніцай? Больш не баіцеся, што пральецца кроў, сваяк пойдзе на сваяка? I вы ўпэўненыя, што ваш брат зноў не паспрабуе аддаць рамфею расейскай імператрыцы, каб здабыць ейную схільнасць? — Доктар перавёў пагляд суровых цёмных вачэй на сына: — Алесь, адумайся! Ты гатовы здрадзіць памяці жанчыны, якая выгадавала цябе як роднага сына? Ты гатовы пазбавіць абароны гэтую зямлю, што цябе нарадзіла, дзеля хімеры? Ды няхай там у вас усё і атрымаецца! Кожная зямля мусіць нараджаць сваіх герояў і ствараць уласныя святыні. Твой Тадэвуш Касцюшка, хай за акіянам і генералам стаў, усё ж на родную зямлю вярнуўся, хоць тут яму i найменшай пасады не даюць, і стараецца менавіта ў Беларусі штось добрае рабіць. Пан Гервасій, няўжо князь Радзівіл такі слабы, што яму патрэбны нейкі чароўны прадмет, каб павесці за сабой шляхту? I няўжо вырак ягонага бацькі, Mixaла Казіміра Радзівіла, для яго нічога не значыць? Яшчэ раз прашу, панове і пані: адумайцеся! Іншай зямлі ў ліцвінаў не будзе ніколі! Узяць вашую ж Амерыку — перасяляліся туды англічане, а сталі праз колькі пакаленняў амерыканцамі, якія супраць Англіі ваююць. Пра рамфею ўжо ведаюць магутныя сілы, з якімі вам не цягацца... Малаверагодна, што вам удасца вывезці святыню. I будзе ўсё наадварот таму, што казаў вялікі гетман Рыбанька: ні вашым, ні нашым, ні роднай зямлі, а моцнаму суседу.

Пранціш кіўнуў галавой — годная прамова.

I Агалінскага праняло:

— Праўду гаворыш, доктар, мой пан Караль супраць волі свайго бацькі ніколі не пайшоў бы, бо гэта супраць і сармацкіх ідэалаў!

I тут скаланула Ледніковіча, бо тут якраз была стрэмка ў ягоную скуру:

— Ну чаму ты заўсёды заступаеш мне шлях да самага важнага! — палкоўніка калаціла-трэсла. — Здаецца, знайшоў месца, дзе ты мяне аніяк не пераўзыдзеш, — вайсковую справу... Думаеш, званне палкоўніка матыльком мне на шапку прыляцела? Я сорак боек выйграў! Сем разоў паранены быў! I цяпер — шкада табе саступіць мне рамфею? Яна ж не твая!

Худы рашучы твар Лёдніка — цёмныя вочы, абведзеныя ценямі, дзюбаты нос, высокі лоб, суровы рот, чорна-сівыя патлы — здаваўся падобным да абліччаў на візантыйскіх фрэсках.

— Не мая, але i тваёй не будзе. Дзіда Святога Маўрыкія не належыць нікому. I, калі воляй Божай апынулася ва ўладаннях нашага Сафійскага сабора, тут ёй i заставацца.

— Святыні не месца пад зямлёй, у забыцці! — Ледніковіч сціснуў кулакі. — Не я, дык іншыя яе вынесуць пад сонца!

Вырвіч і Меланхолія занялі стратэгічныя пазіцыі... Ясна, што Бутрым супраць роднага сына шаблю не падыме... А ў таго, здаецца, усе накрыўкі сарвала.

Паланэйка Багінская не ятрылася, яна міла ўсміхалася. А значыць, трымацца ад яе належала падалей.

— Я калісь зрабіла памылку. I выпраўлю яе. Рамфея належыць нашаму роду!

I трэба ж, калісьці Пранціш быў шчыра закаханы ў гэтую фурыю і марыў здабыць рамфею, каб паднесці гэтай сваёй Чароўнай Даме, сястры будучага караля, ды спадзяваўся, што пасля ва ўдзячнасць яны, несумненна, наблізяць харобрага Вырвіча да свайго двара, а можа, як у казках бывае, мужны вой-асілак стане сужэнцам узведзенай ім на трон прынцэсы...

Ага, разляцеўся хрушч на свечку ў ліхтары. Багінскія даручылі тады Ватману пасля здабыцця рамфеі іх усіх у сутарэннях пакласці.

Традыцыя працягвалася.

Агалінскі пераводзіў позірк з доктара на жонку, відавочна вагаючыся, як учыніць. Цяжка было сцвярджаць, што каханне да золатка з кіпцямі не пераважыць. Калі Паланэйка кінецца ў бойку — а яна кінецца, — руды Гервасій стане яе абараняць гэтак жа неразважна, як Меланхолія свайго Чорнага Доктара.

Першым выхапіў шаблю Алесь. Пакуль яшчэ толькі выхапіў... У бойку не палез. Але тут жа збліснуў чырвоны агонь яшчэ на трох клінках... Цені ціснуліся да паліцаў з кнігамі, пачварна скажаючыся, і не было каму прыбіць іх да сцяны, каб ix гаспадары не зрушыліся з месца ў крывавыя скокі.

— Досыць! — раўнуў Лёднік, які шаблю не выцягнуў і чамусь падаўся назад, да нішы з рамфеяй. Пранціш назіраў краем вока, спрабуючы не прапусціць моманту першага кроку данс макабрэ. Доктар апусціўся на калені перад схованкай, зноў павыкідаў кнігі, якія закрывалі куфэрак, дастаў яго, перажагнаўшыся, беражліва паставіў на падлогу. Што ён яшчэ замысліў?

— Алесь, яшчэ раз прашу: адумайся! Божая дапамога ўсюды існая, маліся — і рамфея табе дапаможа і адсюль! Ты ўчыняеш, як бабулькі, якія на Вялікдзень аблупліваюць перад свянцаннем палову фарбаванага яйка, бо іначай жа святая вада толькі на шкарлупіне застанецца, само яйка не асвеціць!

Ледніковіч упарта сціснуў вусны.

— Я здабываю не для сябе. Адыдзіся.

Бутрым коратка выдыхнуў, павярнуўся да нішы, сунуў туды руку, недзе там пашнарыў, памацаў, а потым рэзка націснуў на заднюю сценку.