Авантуры Пранціша Вырвіча, маршалка менскага

Пачуўся нейкі шум, нібы дзесьці выпусцілі рой здаравучых пчолаў. Усе заазіраліся. Раптам зверху ўпаў кавалак цэглы... Потым — яшчэ адзін... Урэшце пасыпаўся сапраўдны цагляны дождж, зацерушыўся друз... I — не, не падалося! — загула, дробна затрэслася падлога пад нагамі, нібыта там прапаўзаў знуджаны доўгім зняволеннем у нетрах Левіяфан.

— Бутрым, што гэта, дзеля святога Франтасія?

Лёднік, не дастаючы рукі з нішы, другой выцягнуў з-за пояса пісталет.

— Саламея даверыла мне яшчэ адзін сакрэт сутарэнняў. Баялася вось такой сітуацыі. Таму... Надзвычайная мера. Зараз тут усё абрушыцца. Сыходзьце. Яшчэ паспееце.

— Ты вар’ят! — завішчэла Багінская. — Зараз жа спыні гэта!

— Не. I нікому з вас не раю мяне спыняць.

Бутрым стаяў, укленчыўшы, адной рукой націскаў на механізм знішчэння, другой настаўляў пісталет на спадарожнікаў. Куфэрак з рамфеяй шарэў ля яго каленяў.

Кавалак цэглы ўпаў проста на плячо Бутрыма, доктар не зварухнуўся. Яшчэ адзін чыркануў па лбе, пакінуўшы крывавы пісяг.

— Гервасій, Аляксандр, адцягніце гэтага шаленца! Забярыце рамфею! — гарлала Багінская, прыкрываючы галаву ад каменнага дажджу.

Алесь кінуўся да бацькі, але белавалосы віхор спыніў яго і адшпурнуў назад так, што амерыканскі палкоўнік расцягнуўся спінай на падлозе, да таго ж пазбавіўшыся шаблі, якая адляцела ў супрацьлеглы бок.

Меланхолія захінала сабой мужа, у адной руцэ блішчэла шабля, з другой пазіраў чорным вокам рулi пісталет.

— Сыходзьце, як сказаў Бутрым. Не спрабуйце падысці. Як ён вырашыў — так i станецца.

Справа цагляны дождж ператварыўся ў град.

— У вас засталося не болей за тры хвіліны. Гервасій, калі кахаеш жонку, ратуй! — доктару давялося павысіць голас праз гуд каменяпаду, каб быць пачутым. — Пранціш, Гальшка, спяшайцеся!

— А ты? — гукнуў Вырвіч.

— Я застаюся, — спакойна адказаў Чорны Доктар, і цёмная кропля сцякла з драпіны на дзюбаты нос. — Разумееш, той, хто наважыцца пахаваць рамфею, мусіць быць настолькі пэўны ў гэтым кроку, каб заплаціць жыццём. Я павінен улучаць механізм да апошняга. Бывай, Вырвіч. Зараз гэта толькі мая прыгода. Расці дзетах, шануй Дамініку, працуй на Беларусь.

Вырвіч заазіраўся ў адчаі... Яго смерць ці ратунак тут нічога не зменяць. Па галаве стукнуў каменьчык... Дзеці... Яначка, якому так шмат яшчэ трэба патлумачыць... Паўлючок... Касечка... Дамініка... Ногі самі адступілі да дзвярэй.

Агалінскі між тым схапіў сваю наравістую жоначку, узваліў на плячо, як старажытны рымлянін паланянку-сабінянку, i панёсся да выхаду, быццам заакіянскі бізон. З вуснаў Амерыканца вырываліся словы, зусім неадпаведныя святому месцу, а адна рука адчувальна прыклалася да азадка Чароўнай Дамы, што верашчала i брыкалася ў яго на плячы.

— Алесь, сыходзь! Паклапаціся пра Сафійку! — крыкнуў доктар сыну, які падняўся і агаломшана глядзеў на бацьку.

Бутрым перавёў позірк на жонку:

— Гальшка, усё! Няма часу. Даруй... Дзякуй... Кахаю. Жыві.

— На тым свеце дадзякуеш. Праўда, не ўпэўненая, што апынёмся там у адным месцы. — Меланхолія ўкленчыла побач з мужам i таксама прыклала руку да задняй сценкі нішы. — Угаворваць, каб ты пакінуў гэтую місію мне, а сам сышоў, я так разумею, бескарысна? Ну, тады, як ля алтара абяцалі, i ложа, i пошасць адны на дваіх... Хай даруе мне Саламея, але я хоць памру разам з табою, раз ужо на тым свеце ты з ёй уз’яднаешся.

Белавалосая русалка светла ўсміхалася свайму рыцару, у яе валасах захрас цагляны друз.

Лёднік угледзеўся ў ваўкалацкія вочы, нахіліўся, і вусны сужэнцаў злучыліся...

— Цябе таксама праганяць бескарысна, так? Саколка мая... Калі Гасподзь дазваляе ўдаўцам жаніцца, значыць ёсць спосаб душам усіх сужэнцаў быць з каханымі. Абяцаю, там я цябе знайду і не пакіну.

Куфэрак з рамфеяй стаяў між іх каленямі... Ахоўнікі святыні... Годная магіла.

Вырвіч адступіў яшчэ на крок, сэрца рвалася на пшаткі...

— Пранціш, выведзі Алеся, апошняя просьба! Ну, хутчэй!

Побач абрынуўся цэлы кавалак столі, пасыпалася зямля... Стала цямней, бо адну лятарню знёс Агалінскі, другую разбіла цаглінай. Дзве, што засталіся, толькі трохі разганялі цемру.

Маршалак павярнуўся, змярцвелы ад адчаю, але гатовы выканаць просьбу сябра... Дактаровіч адштурхнуў дзядзьку Вырвіча і таксама — бух на калені побач з бацькам і мачыхай, умольна выцягнуўшы рукі.

— Я не буду... Не буду забіраць рамфею... Але, паслухайце, неабавязкова тут гінуць. Справа ў тым, каб на пэўнае месца ўвесь час націскаць, так? Можна замяніць руку падважнікам. Чакайце... Вось...

Палкоўнік, спрытна ўхіляючыся ад камянёў, збегаў туды, дзе стаялі дубовыя сталы, ледзь асветленыя ліхтарамі, і вярнуўся з нейкай выгнутай жалязякай — здаецца, яна служыла падстаўкай для асабліва вялікіх фаліянтаў. З усёй сілай адчаю націснуў, жалязяка яшчэ трохі сагнулася...

— Дзядзька Пранціш, памажыце... Трэба яшчэ вось тут сагнуць. Вось так...

Што значыць — спрактыкаваны механік! Нездарма правёў гады пры венскім двары ў якасці памочніка Кемпелена. За імгненні ўсё разлічыў, прыдумаў і здзейсніў прыстасаванне...

— Усё, адпускайце рукі! Яно будзе трымацца!